مقدمه

خون را باید بافتی به شمار آورد که زنده و فعال است و فعالیتهای حیاتی کلیه اندامهای بدن به نحوی با فعالیت و سلامت این بافت بستگی دارد. اگر مقدار خون از یک انسان بگیریم و درون لیوانی بریزیم و آنرا در یخچال نگهداری کنیم تا منعقد شود پس از مدتی بخشی از خون رسوب می‌کند و محتوای لیوان به دو بخش مشخص تقسیم می‌شود. بخش بالایی که مایعی شفاف و به رنگ زرد بسیار کم رنگ است پلاسما نام دارد و در زیر پلاسما ، توده قرمز رنگی دیده می‌شود که محتوی گلبولهای قرمز است بین پلاسما و توده گلبولهای قرمز یک لایه بی‌رنگ دیده می‌شود که از اجتماع گلبولهای سفید خون تشکیل شده است.

گلبول های سفید

این گلبولها در مغز استخوان ، تیموس ، گره‌های لنفاوی و طحال تولید می‌شوند گلبولهای سفید کلیه اجزای یک سلول جانوری را دارند و همه نوع فعالیتهای حیاتی را انجام می‌دهند. تعداد گلبولهای سفید در هر میلیمتر مکعب خون انسان در حدود هفت هزار است که در مقایسه با تعداد گلبولهای قرمز این مقدار بسیار کم است. گلبولهای سفید به دو گروه گرانولوسیت (دانه‌دار) و آگرانولوسیت) بدون دانه) تقسیم می‌کنند.

برای مطالعه ادامه آزمایش و نحوه تهیه نمونه و مطالعه زیر میکروسکوپ به ادامه مطلب مراجعه کنید.

نوتروفیل ها

سلولهای کروی ، هسته دارای دو یا چهار لب پیوسته به هم توسط رشته‌های باریک است. 15 - 12 میکرومتر قطر دارند. و کار فاگوسیتوز (ریزه خواری) جانداران میکروسکوپی را انجام می‌دهند.

بازوفیل ها

سلولهای کروی ، هسته با دو لب نامشخص و 12 - 10 میکرومتر قطر دارند. و هیستامین که باعث التهاب بافتها می‌شود و هپارین که جلوگیری از تشکیل لخته می‌کند را آزاد می‌سازند.

ائوزینوفیل ها

سلولهای کروی ، هسته‌ها اغلب دو لب دارند، 12 - 10 میکرومتر قطر دارند و مواد شیمیایی که باعث کاهش التهاب می‌شود ترشح می‌کنند و به کرمهای انگلی معینی حمله می‌کنند.

آگرانولیست ها

هسته نسبتا درشت و سیتوپلاسم یکنواخت دارند و شامل لنفوسیتها و مونوسیتها هستند.

لنفوسیت ها

سلولهای کروی با هسته گرد ، سیتوپلاسم تشکیل حلقه باریک را در اطاف هسته می دهد 8 - 6 میکرومتر قطر دارند. لنفوسیتها در افراد بالغ حدود 25 درصد از گلبولهای سفید را تشکیل می‌دهند. و بیشتر در دستگاه لنفاوی یافت می‌شوند. لنفوسیتها دو نوعند : نوع B که در مغز استخوان تولید و بالغ می‌شوند. اما در گره‌های لنفاوی جای می‌گیرند و نوع T که پس از ساخته شدن در مغز استخوان در تیموس مراحل رشد و نمو خود را طی می‌کنند.
ظاهر لنفوسیتها T , B در زیر میکروسکوپ بهم شبیه است اما فاصله‌های آنها متفاوت است. سلولهای B آنتی کور (پادتن) ترشح می‌کنند. آنتی کورها ملکولهای پروتئینی و از نوع گلوبولین‌ها هستند. سلولهای T بر خلاف سلولهای B در سطح فرد گیرنده‌های آنتی کور مانندی دارد که به کمک آنها به آنتی ژن میکروبها می‌چسبند. بدین ترتیب سلولهای T متحرک هستند و خود به محل عفونت یافته می‌روند.

مونوسیت ها

سلولهای کروی یا نامنظم می‌باشند. هسته‌ها گرد یا کلیدی شکل و یا نعل اسبی شکلند. نسبت به لنفوسیتها ، سیتوپلاسم بیشتری دارند. 15 - 10 میکرومتر دارند. در خون به عنوان سلولهای فاگوسیت کننده عمل می‌کنند دستگاه گردش خون را ترک کرده و تبدیل به ماکروفاژها می‌شوند که باکتریها ، سلولهای مرده ، اجزای سلولی و بقایای درون بافتی را فاگوسیتوز می‌کنند در بدن بخصوص در کبد ، طحال و گره‌های لنفاوی یافت می‌شود.

گلبول های قرمز

گلبولهای قرمز (اریتروسیتها) به شکل دیسکهای مقعرالطرفین ، بدون هسته و 8 - 7 میکرومتر قطر را دارند در انتقال اکسیژن و دی‌اکسید کربن دارند و به تعداد تقریبی 5 میلیون در هر میلیمتر مکعب خون یافت می‌شوند گلبولهای قرمز زنده‌اند و مواد غذایی را از راه تخمیر بدست می‌آورند، زیرا میتوکندری ندارند و همچنین هسته متوسط گلبولهای قرمز 120 روز است برای اینکه میزان گلبولهای قرمز در خون ثابت بماند باید در هر ثانیه حدود یک میلیون گلبول قرمز در مغز استخوان ساخته شود. گلبولهای قرمز در دوره جنینی در کبد به طحال و گره‌های لنفاوی ساخته می‌شود اما در ماههای آخر دوره جنینی و پس از تولد تنها در مغز قرمز استخوان بوجود می‌آید.

در مغز استخوان بافت زاینده‌ای وجود دارد که با چند تقسیم سلولی گلبولهای قرمز را می‌سازد. سلولهای زاینده در ضمن این تغییرات هسته خود را از دست می‌دهند و مقداری زیادی هموگلوبین در ستوپلاسم خود می‌سازند. فعالیت ماهیچه‌ای ، صعود به ارتفاعات و گرم شدن هوا تولید گلبولهای قرمز را افزایش می‌دهد سلولهای مولد گلبولهای قرمز در مغز استخوان نسبت به اشعه ایکس بسیار حساسند و کمبود ویتامین B12 ، آهن ، مس در غذا نیز موجب کاهش تولید گلبولهای قرمز مس شوند.

پلاكت ها

این سلولها بسیار ریزند و شامل قطعات سلولی که بوسیله غشای سلولی است احاطه شده است و حاوی دانه‌هایی می‌باشند 5 - 2 میکرومتر قطر دارند. و در عمل انعقاد خون نقش دارند و مواد شیمیایی لازم را برای لخته خون آزاد می‌کنند .

نحوه مطالعه سلول های خونی

آ.‌تهیه نمونه

1) ابتدا انگشت وسطی دست چپ را به وسیله ی پنبه الكل استریل می كنیم و سپس از بالا به پایین دست چپ را مالش می دهیم تا خون در انگشت وسطی جمع شود.

2) انگشت وسط را لانست(نیش تر) كرده و یك قطره خون می گیریم.

3)‌ قطره خون را در یك پنجم انتهایی لام آزمایشگاهی گسترش می دهیم.

4) لام دوم را برداشته و تحت زاویه 30 درجه روی قطره مذكور قرار داده و نمونه را به صورت شعله شمعی گسترش می دهیم.

5)‌ لامی كه خون را روی آن گسترش دادیم را در هوای آزماشگاه خشك كرده و سپس توسط الكل اتانول یا متانول نمونه را روی لام فیكس می كنیم.(به مدت 3 دقیقه)

6)‌ پس از خشك شدن الكل نمونه را جهت تثبیت بیشتر از روی چراغ الكلی عبور می دهیم.

7) نمونه مذكور را توسط رنگ Giemsa رنگ آمیزی می كنیم.(به مدت 15 دقیقه صبر می كنیم)

8)‌ پس از خشك شدن كامل رنگ نونه را با آب مقطر شستشو داده و با عدسی های چهارگانه بررسی می كنیم.

ب.‌ نحوه كار با عدسی 100×(Oil Lens)
پس ازتنظیم ارتفاع با 100× و مشاهده با عدسی های 40× ، 10× ،4× مثلثی فرضی با عدسی های 40× و 100× ایجاد كرده و در وسطقاعده این مثلث یك قطره  روغن ایمرسیون قرار می دهیم سپس عدسی 100× را مقابل نمونه قرار می دهیم.به نحوی كه روغن فضای بین عدسی و نمونه را پر كند.

ج. چند نكته مهم در رابطه با عدسی 100×

1)‌چنانچه لامی روغن زده شده باشد برای مشاهده آن ابتدا با عدسی  100× تنظیم ارتفاع نموده و با عدسی های 10× ،4×

مطالعه می كنیم اما مطلقاَ نبایستی روی عدسی 40× قرار داده شود.بنابراین پس از مشاهده با عدسی های 10× ،4× به

شكل معكوس روی عدسی 100× برگردانده می شود.

2) اگر لامی پشت و رو قرار داده شود با عدسی های 10× ،4× قابل مشاهده است ولی با عدسی های 40× و 100× مطلقاَ قابل مشاهده نخواهد بود.

برای این منظور با یك مداد خراشی را در گوشه ی لام ایجاد می كنیم چنانچه نمونه ذایل شود روی لام و در غیر این صورت پشت لام خواهد بود.

در این تصویر گلبول های قرمز خون همرا با گودی آن ها كاملا َ مشخص است.